نجوم کروی و اصطلاحات پر کاربرد آن
کره سماوی :
وقتی به آسمان شب نگاه می کنیم تمام اشیاء (سیارات، ستاره ها و…) به نظر می رسند که در یک فاصله مساوی و برروی یک گنبد کروی قرار دارند. این کره فرضی که دور زمین است کره سماوی نامیده می شود. کره سماوی یک حرکت ظاهری از شرق به غرب دارد
صور فلکی : اشکال مشخصی که ستارگان در آسمان شب تشکیل می دهند و برای تشخیص ستارگان استفاده می شوند.
قطب شمال و جنوب سماوی :
محور شمال و جنوب زمین را در نظر بگیرید، آن را ادامه دهید تا به کره سماوی برسید استوای سماوی :
استوای زمین را در نظر بگیرید، آن را بروی کره سماوی گسترش دهید
سمت الرأس (سرسو):
نقطه دقیقاً بالای سر ناظر
افق:
دایره ای که از سرسو 90 درجه فاصله دارد
دایره البروج:
مسیر ظاهری سالیانه خورشید دور کره سماوی را دایره البروج گویند.
به علت مایل بودن محور زمین دایره البروج با استوای سماوی یکی نیست
مسیر خورشید:
انقلابین:
وقتی خورشید در شمالی ترین و جنوبی ترین نقطه آسمان باشد
اول تیر / اول دی
طولانیترین / کوتاهترین روزهای سال
اعتدالین:
هنگامی رخ میدهد که خورشید دقیقاً بالای استوای زمین است که از نظر هندسی محل برخورد دایره البروج با استوای سماوی است.
در دو روز اعتدالین، روز و شب طول برابری دارند. زمان آن ها برابر است با:
اول فروردین / اول مهر
اعتدال بهاری / پاییزی
فصلها:
ربطی به فاصله زمین از خورشید ندارند. محور چرخش زمین مایل است بنابراین دمای نقاط مختلف زمین بستگی به میزان گرمای رسیده به زمین در طول روز و همچنین زاویه تابش نور خورشید دارد. زاویه تابش با مقدار حرارتی که واحد سطح زمین دریافت می کند تناسب دارد
مسیر سیارات در آسمان:
منطقه البروج:
نواری که دایره البروج را در برمی گیرد و تا 9 درجه در هر طرف دایره البروج وسعت دارد، هم چنین مسیر حرکت سیارات در میان ستارگان را مشخص می کند.
زمان:
تعاریف :
یک روز: از طلوع تا غروب خورشید معادل 24 ساعت که روز به روز تغییر می کند که به علت تغییر سرعت چرخشی زمین است. زمین وقتی به خورشید نزدیکتر است سریعتر حرکت می کند (قانون دوم کپلر)
روز متوسط خورشیدی: 24 ساعت
معادله زمان: اختلاف بین ساعت و روز خورشیدی متوسط با ساعت یا روز واقعی خورشیدی
فاصله زمانی بین دو طلوع یک ستاره ثابت است
کمی کمتر از 24 ساعت (23:56)
زمان نجومی: طول روز که بوسیله ستارگان اندازه گیری شده باشد نه خورشید
زمان جهانی :
زمانی که در نصف النهار مبدأ اندازه گیری می شود (گرینویچ انگلستان)
ناحیه های زمانی:
می خواهیم زمان را طوری حساب کنیم که خورشید در ظهر به بالاترین نقطه آسمان برسد، برای این منظور زمین به 24 ناحیه زمانی عمده تقسیم می شود. کل ایران در ناحیه زمانی 5/3+ قرار دارد یعنی به زمان جهانی 5/3 ساعت اضافه می شود.
رضا نادرپور